Alles openbaar?
Voorlichters twitteren. Dat merkte een journalist van het Dagblad van het Noorden die wat vragen had gesteld aan een Groningse politievoorlichter. Die voorlichter maakte daar een tweetje van. Journalist verontwaardigd: "Is elk gesprek nu ineens openbaar?". Dat vraagt een journalist zich af! Lees ook de reacties van de lezers die snappen hoe de informatiemaatschappij in elkaar zit. En onthoud de gedachte dat je op deze manier een aangelegenheid met een journalist publiek kunt maken. 28 december 2009
Te kakken
De Brabantse gedeputeerde Onno Hoes en zijn partner Albert Verlinde werden in het Brabants Dagblad geïnterviewd door Henri van der Steen. Een eet-interview, aan tafel met vier gangen. De interviewer doet dat elke week en het gesprek duurt een hele avond. Niet met Verlinde. Toen het tien minuten over de Brabantse zaken van Hoes ging was Albert het zat. "Ik zit hier voor lul bij! Je stelt mij geen enkele vraag!" En na nog wat gemopper vertrok Verlinde, met medenemen van de beteuterde Hoes. Het stond allemaal in de krant natuurlijk. Want wie zichzelf in een interview te kakken zet kan verwachten dat de verslaggever dat in geuren en kleuren etaleert. De moraal: bedenk van tevoren waar je aan meedoet. Doe het dan wel of doe het niet, maar niet half. En als een interview je niet zint, zeg dat dan maar loop niet weg. 20 december 2009
Plan
de campagne
De Telegraaf is tegen de voorgenomen kilometerheffing. Dus hoe
gaat dat? Bij de presentatie van het wetsvoorstel was de krant
nog neutraal: "Km-prijs verjaagt filespook" luidde de
kop. Die zaterdag 14-11 hield de krant een bliksemenquête
via internet en daaruit bleek dat 62 procent van de invullers
tegen waren. "Wantrouwen over heffing" werd het dus
op 15-11. En de term 'spionagekastje' duikt op, een effectieve
framing. Op maandag is de kop: "Werkenden zijn de dupe".
De verslaggeving stoelt enkel op de reacties van lezers. Op dinsdag is het "Gevangenis dreigt bij
kapot km-kastje", op woensdag "Staat gluurt mee".
Telkens terugkerende bronnen van het nieuws zijn de Kamerleden
Aptroot (VVD) en De Mos (PVV). Ook de cruciale ANWB wordt bewerkt
met op donderdag een reactie van de Duitse ADAC: "Nederland,
doe het niet!". Vrijdag de volgende doelgroep: "SUV-rijder
dupe kilometerheffing", zaterdag weer een: "Forse extra
kosten voor tweedehands autootjes" en maandag de werkgevers:
"Extra kostenpost!". En zo voort. Zo voer je dus campagne:
kies twee of drie thema's; bouw effectieve framing op, kom telkens
met 'nieuwe' commentaren en pinpoint afzonderlijke doelgroepen.
Leerzaam voor campagnevoerders. Met journalistiek heeft het weinig
te maken. 1 december 2009
De Tegengraaf
Ik heb de laatste maand de Telegraaf dus nauwlettend gelezen en
stel vast dat de krant onder hoofdredacteur Sjuul Paradijs stevig
actie voert. Naar mijn schatting wordt soms wel twintig procent
van de kolommen gevuld met actiejournalistiek, tegen tachtig procent
gewone verslaggeverij. De acties richten zich niet alleen tegen
het rekeningrijden, maar ook tegen het Openbaar Ministerie, Rechterlijke
Macht, AIVD, TBS-systeem, milieubeleid, integratiebeleid, Belastingdienst,
verkeersboetes, PvdA, GroenLinks, D'66, de (andere) publieke omroepen,
de sterke overheid, de zwakke overheid, enzovoort. Zelfs tegen
de 'groene Sint'. De Telegraaf is de Tegengraaf. Niets deugt er
nog. Als nieuwsbron moet u rekening houden met dit Umfeld. Wie
ook ergens kritiek op heeft doet er verstandig aan om een ander
medium te kiezen. Want de Telegraaf maakt zo'n verhaal bij de
serieuze doelgroepen minder geloofwaardig. 1 december 2009
Cordon voorlichters
En de Telegraaf is ook tegen u. Sjuul Paradijs vindt dat het "cordon
van voorlichters, woordvoerders en spindoctors" gehalveerd
moet worden. Want die bedreigen het recht op vrije nieuwsgaring.
Dat verhaal over die tienduizenden sluwe voorlichters tegenover
een handjevol dappere journalisten werd in 2004 gelanceerd door
prof. Frank van Vree. Het ging een geheel eigen leven leiden.
Ook in het boek De Communicatieoorlog - onder meer over de GPD-affaire - is er volop sprake van. Maar
het is een mythe, een complottheorie. Betteke van Ruler maakte
jaren geleden al korte
metten met de cijfers van De Vree. Hoe zit het? Volgens
een recente meting waren er in 2005 bij de Rijksoverheid 867 FTE's als communicatiemedewerker
in dienst en dat aantal neemt jaar op jaar af. Dat waren alle
communicatiefuncties, dus ook voor websites, drukwerk, publieksvoorlichting,
enz. De echte persvoorlichters en woordvoerders staan gewoon allemaal
genoemd op de websites van hun ministeries. Ik telde er zegge
en schrijve 125, verdeeld over 13 ministeries. En daar staan volgens
het perscentrum Nieuwspoort 250 Haagse verslaggevers tegenover.
Met een veelvoud aan landelijke politieke redacteuren en scribenten
die allemaal altijd en stante pede antwoord willen op hun vragen
aan de ministeries. Maar deze feiten komen Paradijs niet te pas.
Hé, op het verhaal van Paradijs op
de site van de Telegraaf kan niet gereageerd worden,
terwijl die site zo dol is op reaguurders...
1 december 2009
Communicatiecrisis
Nu het stof van het DSB-debacle is neergedaald moeten we vaststellen
dat deze zaak de geloofwaardigheid van heel institutioneel Nederland
verder heeft aangetast. Consumenten en kiezers hebben in de aanloop
naar de deconfiture weer allerlei bankiers en autoriteiten voorbij
zien komen die hen achteraf beschouwd niet de waarheid hebben
verteld. In koor werd eerst gezegd dat de bank liquide en solvabel
was, dat spaarders hun geld niet hoefden weg te halen, dat de
schaderegeling aan gedupeerden goed te betalen viel, dat de bank
niet om zou vallen. Het grote probleem is nu dat niemand de president
van De Nederlandsche Bank, de minister van financiën, de
bankier of de topondernemer nog zo makkelijk gewoon op hun woord
zal geloven. De bankencrisis is dus ook een communicatiecrisis. Oktober 2009
Stijl werkte niet
Wat de affaire ingewikkelder maakt is dat DSB twee getalenteerde
gezichten in de strijd wierp: Dirk Scheringa en Hans van Goor.
Scheringa is 'gewoon' en charismatisch; Van Goor deed op radio
en tv alles precies zoals het moet. Zelfs Clairy Polak van Nova
liet zich telkens door beide overtuigen. En toch klopte het allemaal
niet. Scheringa bleek op z'n best een magisch realist, op z'n
slechtst een serieleugenaar. De les die de nieuwsconsument eruit
trok zal zijn: vertrouw ze niet meer op hun woorden en vertrouw
zelfs niet meer op je gevoel, want je wordt aan alle kanten belazerd. Oktober 2009
En wat doe je eraan?
Wie niet meer geloofd wordt kan beter z'n mond houden. Dat is
de eerste stelregel bij een geloofwaardigheidcrisis. Organisaties
die niet meer vertrouwd worden moeten niet communiceren maar reorganiseren.
Nieuwe bestuurders, nieuwe producten, nieuwe structuren: metterdaad
het vertrouwen terugwinnen. En daarna kunnen ze weer praten. Het
probleem is wel dat banken en financiële instellingen niet
zomaar radiostilte kunnen inlassen totdat alles weer op orde is.
Ze zijn verplicht om te communiceren, ook over hun problemen.
Om te voorkomen dat die woorden niet geloofd worden zou ik ze
aanraden om meer te doen aan de bewijsvoering bij hun mededelingen.
Er zijn vorige maand veel onware cijfers gecommuniceerd. Wie nu
met cijfers komt moet die cijfers onderbouwen met documenten en
berekeningen. Of met een extern controleoordeel bij tussentijdse
berichten. Als voorlichter zult u de komende periode dus regelmatig
in conclaaf moeten met de interne en externe accountant. Want
het publiek laat zich steeds minder vertellen. Bewijzen willen
we! Oktober 2009
Goedgelovige Radio 1
Presentator Govert van Brakel van NOS Radio 1 Journaal staat bekend
om zijn zuigende en sceptische telefonische studiointerviews.
De argwaan druipt er vanaf. Tenzij hij iets hoort wat nagenoeg
iedereen als onzin beschouwt. Onlangs interviewde hij iemand die
in Vlaanderen op spoken jaagt: ga
naar uur 2 op 22.45. Een malloot die gewag maakte van
"rare beelden". "Wie zijn het? Wat zeggen ze? Waarom
zijn ze daar?", luidden de goedgelovige vragen van Govert.
Met als meest kritische vraag: "Wat zegt u tegen mensen die
dit niet serieus vinden?". Hoe zit dat met de scepsis van
de journalistiek? Zo zagen we eerder Uri Geller bij Pauw en Witteman
en een gesprek dat Matthijs van Nieuwkerk voerde met Beau van
Erven Doorn over zijn tv-programma met paragnosten. De interviewers
vonden het telkens prachtig spannend. Ook hier zie je dat de kritische
journalistiek verdrongen wordt door klakkeloze scoringsdrift en
publiekseffect. September 2009
TV wordt agressiever
Er wordt veel gemopperd over tv-journalistiek: hyperig, effectbejag,
tendentieus. Maar het wordt nog veel erger. Er staan twee rel-omroepen
in de startblokken - Wakker Nederland en PowNed - en om die voor
te zijn startte Veronica met CQC,
een Nederlandse adaptatie van het Argentijnse Caiga
Quien Caiga (Koste Wat Kost). Overvalinterviews, impertinente
vragen, zwaar verknipte weergaves met ironische toevoegingen.
CQC wil agressiever zijn dan de Jakhalzen van DWDD. Wat we er
tot nu van zagen is overigens bagger. Als PowNed - van GeenStijl.nl
- volgend jaar van start gaat krijgen we een programma met de
titel "De luis, de rat en de aal", waarin verslaggevers
á la Rutger Castricum (die van het rampzalige interview
met Ella Vogelaar) machthebbers uit de tent gaan lokken. De Volkskrant
publiceerde ook het PowNed-plan voor "Het Voorgesprek",
een programma waarin de voorgesprekken van de redactie met autoriteiten
en hun voorlichters heimelijk opgenomen en uitgezonden worden.
Doel is om te laten zien wat de nieuwsbronnen allemaal níet
op tv willen. Omdat dit in de krant had gestaan heeft PowNed aangegeven
met wat
nieuws te moeten komen. Augustus 2009
Shock- en showjournalistiek
Het wordt dus steeds meer shock- en show-journalistiek. Voor De
Jakhalzen, CQC, BNN, RTL-Boulevard en straks PowNed zijn politici
en bestuurders er vooral voor spot en luim. Dat is een totaal
andere medialogica dan de oude, die nog tot doel had om machthebbers
kritisch te volgen, als 'waakhond van de democratie'. In de nieuwe
medialogica is er nauwelijks interesse voor de inhoud, maar alleen
nog voor het effect. Maar er worden wel reputaties mee gevestigd
of gebroken. Dus kun je er als bestuurder of als communicatieadviseur
niet omheen. Voor de Rijksoverheid zijn wij bezig om passende
antwoorden te vinden op de shock- en showjournalistiek. Ik heb
inmiddels tientallen filmpjes bekeken en het is zeker mogelijk
om er goed uit te komen. Wie op dit thema training wenst vertel
ik er graag meer over. Augustus 2009
Persona non grata
De gemeente Kampen wilde twee weken lang geen contact meer met
het regionale dagblad De Stentor. Geen persberichten, geen informatie,
geen interviews. Voor straf. Want De Stentor publiceerde een artikel over een ambtenaar, dat de gemeente in het verkeerde keelgat schoot.
Je mag en moet kritisch zijn op journalisten die over jou publiceren
maar de maatregel van Kampen is onjuist. Om drie redenen. In de
eerste plaats moet een overheid in principe informatie geven aan
iedereen die daarom vraagt. "Tegen jou zeg ik niks",
past de overheid niet. In de tweede plaats zijn er betere manieren
om je ongenoegen over een publicatie te ventileren dan een strafactie:
een stevig weerwoord, eventueel in een ander of eigen medium.
In de derde plaats is er maar één goede reden om
een journalist in de ban te doen: als herhaaldelijk afspraken
niet worden nagekomen. Een negatief verhaal kan hooguit aanleiding
zijn om te concluderen dat het medium misschien niet zo'n goed
podium is om actief op te zoeken. Maar boos zwijgen is dom. Juni 2009
Meer mediameningen van Sander Wieringa
Mediamening van
Sander Wieringa
Sander Wieringa is oud-hoofdredacteur
en sinds 2002 eigenaar van bdrp.
Sander Wieringa
Sander Wieringa is oud-hoofdredacteur
en sinds 2002 eigenaar van bdrp.